jueves, 17 de mayo de 2007

Lingua



Hoxe é o Día das Letras Galegas, data que se celebra en Galicia dende 1963, ano do primeiro centenario da publicación un 17 de Maio, do libro Follas Novas de Rosalía de Castro, muller dobremente valente, auténtica e pioneira, por escribir sendo muller cando poucos crían na capacidade e o dereito da muller para facelo -e menos aínda en que tivera nada interesante que dicir-, e por facelo, ademáis, en galego, lingua entón considerada unha especie de "dialecto" propio de xente inculta que podía falalo na casa, pero que debía aprender castelán se quería cultura escrita, riqueza ou status social. As letras de Rosalía, profundamente galegas, cantaban doce e morriñosamente sentimentos propios pero moi enraizados no sentir dunha colectividade que de contado se identificou co fondo e coa forma deste poemario inaugural de tantas cousas.


En Follas Novas estaba, creo, este Negra sombra agora popularizado e levado alén do Padornelo e o Courel por Luz Casal e Aménabar, que o empregou coma señal de identidade e bandeira do sentimento que quería latexase no seu Maradentro. Unha das cinco seccións do libro títulase "As viúdas dos vivos e dos mortos," expresión que tanto lle gusta a Dei e que expresa como poucas a situación que durante séculos foi a máis definitoria deste país. E tamén se inclúe este outro poema, que é dos meus favoritos e o eco do cal recollería medio século despois Machado:

Unha vez tiven un cravo
cravado no corazón
e eu non me acordo xa se era aquel cravo
de ouro, de ferro ou de amor
Soio sei que me fixo un mal tan fondo
que tanto me atormentou
que eu día e noite sen cesar choraba
cal chorou Madalena na Paixón.
“Señor, que todo o podedes
-pedínlle unha vez a Dios-,
daime valor para arrincar dun golpe
cravo de tal condición”.
E deumo Dios, e arrinqueino
mais…¿quen pensara…? Despois
xa non sentín máis tormentos
nin souben que era delor;
souben só que non sei qué me faltaba
en donde o cravo faltou,
e seica, seica tiven soidades
daquela pena…¡Bon Dios!
Este barro mortal que envolve o espírito
¡quen o entenderá, Señor…!



Reivíndicase e conmemórase este día que neste recuncho do Noroeste peninsular temos unha lingua propia, unha tradición literaria propia (chea de dificultades alleas e extrínsecas que eu non vou lembrar aquí e agora, que para iso é festivo e non quero dar clase... bastante teño con corrixir exames) e, como causa o consecuencia -non o teño claro- un "algo" difícilmente definible que nos une e nos diferencia de outros. Que somos Nós. Un nós polémico, difícil e esbaradizo. Pero nós.

Eu non son falante habitual de galego porque de pequeniña, na casa, falábanme castelán, e a lingua coa que te regan de pequena é a lingua na que pensas e é inevitablemente a túa lingua. Miña nai non era faltante porque os seus pais non eran galegos, e meu pai sempre nos falou castelán porque era a lingua que a nosa nai nos falaba e parece ser que´el interpretou, de xeito máis ou menos conscienten ou inconsciente, que esa era a nosa lingua, e que el quería falarnos na nosa lingua. Curiosamente, el coa miña nai (que repito: non é falante), fala galego. Cando estamos todos xuntos eu sei que o que di meu pai vai dirixido a min cando o di en castelán, e que vai dirixido á miña nai cando o di en galego. O caso e que aquí estou eu, falante de castelán para case todo.

Outros que creceron na miña situación adoptaron logo o galego de forma consciente e cuasimilitante, e son falantes de galego, dese galego moi cercano ó normativo que a min me resulta claramente recoñecible e que me soa tan distinto do galego que falan os falantes que o adquiriron como primeira lingua. Eu nunca fun quen de facelo; nunca me saiu e nunca o forcéi, E non sei se iso está ben ou mal, se sería mellor doutro xeito, pero tampouco é algo polo que sinta que me teño que disculpar.

Sendo falante de castelán, lingua allea e imposta de xeito asoballante e case cruel (eso ninguén o dubida), son filla da historia innegable da terra onde nacín e "m'eu criei" (que dixera Rosalía), que xa non se pode cambiar pero que sí, é certo, pódese tentar enderezar algunha das súas consecuencias negativas, cada un co seu graniño de area ou a súa gotiña no río. E sí, unha desas gotiñas sería falar galego. Seino, pero agora cambiar de lingua sería como cambiar de identidade, e aínda que é certo que nunca é tarde e a cuestión é querer, xa non me sae.

Pero todo isto non quere decir que non sinta e non entenda a Galicia, a nosa lingua, a súa situación e o que esa situación revela: a tremenda inxustiza coa que a historia tratou a unha terra, as súas xentes, a súa identidade, a súa cultura, o seu sentir e o seu pensar, que están, sí, sempre, na lingua.

Eu son moi galega, ainda que o pense en castelán. De verdade. Pero é que a miña historia, coma a de Galicia, tampouco se pode negar nin cambiar.

Feliz Día das Letras Galegas, que, por certo, eu paso fóra. E por iso e para "compensar", escribín esto en galego, aínda que con erros tamén inevitables (por culpa miña e por culpa da norma galega que non fai máis que cambiar, e marea e desconcerta a calquera, e contra iso non hai cursiños que poidan, ea).



E sen ánimo de xustificarme (ou quizáis si), non son a única que sinte a Galicia en castelán ;-) :



No hay comentarios:

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...